Page archived courtesy of the Geocities Archive Project https://www.geocitiesarchive.org
Please help us spread the word by liking or sharing the Facebook link below :-)


SUSZA GLEBOWA 1992 W POLSCE

 

Zbigniew Rutkowski

"Gazeta Obserwatora IMGW" nr 4 - 6, 1992

 

Susza jest zjawiskiem charakterystycznym dla klimatu Polski. Wystepuje stosunkowo czesto, ?rednio co trzy lata, z ró?nym nate?eniem i zasiegiem, powoduj?c znacz?ce straty w rolnictwie. Tegoroczn? susze spowodowa3 silnie rozbudowany Wy? Azorski, który przez prawie ca3e lato kszta3towa3 pogode w wiekszej cze?ci Europy |rodkowej. Nad Polsk? przesuwa3y sie bardzo suche masy ciep3ego powietrza zwrotnikowego, powoduj?c dotkliwy brak opadów (mapa 1). Utrzymuj?ca sie w tym samym czasie wysoka temperatura powietrza i du?e us3onecznienie potegowa3y zjawisko wysuszania gleb.

Susza jest zjawiskiem dynamicznym o okre?lonym cyklu rozwoju. W pocz?tkowym stadium, tzw. suszy atmosferycznej, na skutek zbyt ma3ych opadów zmniejsza sie uwilgotnienie powietrza. Ma3a wilgotno?a powietrza zwieksza ilo?a wody wyparowanej z powierzchni ro?lin i górnej warstwy gleby. Upalna i wietrzna pogoda gwa3townie przyspieszaj? procesy osuszania, doprowa­dzaj?c do tzw. suszy glebowej, czyli przesuszenia g3ebokich warstw gleby. Niedobór wody w glebie ogranicza zasilanie wód powierzchniowych, prowadz?c do obni?enia ich zasobów, czyli suszy hydrologicznej.               

Pierwsze meldunki o niedostatecznym uwilgotnieniu gleb nap3yne3y do IMGW ju? w III dekadzie kwietnia. Na skutek znacznych niedoborów opadów (np. w województwie s3upskim okres bezopadowy trwa3 przez 50 dni) obserwowano stopniowe powiekszanie sie obszarów z niedostateczn? wilgotno?ci? gleby. W lipcu i sierpniu (patrz mapa na ok3adce i tab. 1) obszary te obje3y prawie ca3y kraj i w wielu województwach osi?gne3y stan oceniany jako wilgotno?a kleskowo ma3?. Wystepuj?ce w tym czasie lokalne opady deszczu tylko chwilowo poprawia3y sytuacje.

Do okre?lenia nate?enia suszy glebowej w bie??cym roku pos3u?y3 kompleks wska?ników agroklimatycznych i agrometeorologicznych, takich jak ilo?a rzeczywistych opadów w stosunku do ?rednich wieloletnich. d3ugo?a ci?gów dni bezopadowych. liczba dni z temperatur? gleby powy?ej 25°C , klimatyczny bilans wodny oraz informacje przekazywane przez posterunki specjalistycznej sieci obserwacyjnej o uwilgotnieniu gleb i stanie zasilania studni gospodarskich w wode. Analiza tych wska?ników w okresach dekadowych pozwala na bie??co ?ledzia rozwój i nate?enie suszy w czterostopniowej skali (brak objawów suszy, susza, susza silna, susza g3eboka).

Susza glebowa pojawi3a sie lokalnie ju? w III dekadzie kwiet­nia. W II dekadzie maja wystepowa3a ju? w wielu rejonach, g3ównie w po3udniowo-zachodniej i centralnej cze?ci Polski. Pod koniec lipca ogarne3a prawie ca3y kraj (mapa 2) i utrzymywa3a sie z ró?nym nate?eniem do konca sierpnia. Od I dekady wrze?nia zaobserwowano znaczny spadek nate?enia suszy, a w rejonach pó3nocnych i podgórskich jej zanik. Najwieksze nasilenie suszy obserwowano w rejonach ?rodkowo-zachodniej i pó3noc­no-zachodniej cze?ci Polski.

Wyst?pienie niedoborów wody w glebie w okresach krytycz­nego zapotrzebowania ro?lin na wode wp3ywa na stan upraw. Stan upraw oceniaj? obserwatorzy posterunków rolniczo-mete­orologicznych w skali od 1 - stan bardzo z3y do 5 - stan bardzo dobry. Niedobory wody w maju i czerwcu wp3yne3y g3ównie na stan zbó? jarych, pó?niejsze na stan okopowych. Na podstawie informacji z obszarów dotknietych siln? susz? glebow? ?rednie krajowe oceny stanu ?yta i ziemniaków by3y ni?sze o prawie 1 stopien w porównaniu z ocen? ?redni? z 5 ostatnich lat. Dla ?yta przed zbiorem ocena wynosi3a przewa?nie poni?ej 3,0 (1,8 w województwie leszczynskim), dla ziemniaków na pocz?tku wrze?nia wynosi3a 2,0 (1,0 w woj. leszczynskim).

Do najbardziej poszkodowanych przez susze glebow? nale?? województwa: szczecinskie, gorzowskie, pilskie, poznanskie, zielonogórskie i leszczynskie (mapa 3). Obserwowane w tych województwach przez 40-50 dni (prawie po3owa okresu wegetacyjnego) objawy g3ebokiej suszy glebowej spowodowa3y wg szacunków agrometeorologów spadek plonów zbó? jarych i ro?lin okopowych ok. 30% w stosunku do roku poprzedniego. 

(Opracowano na podstawie materia/ów i publikacji IMGW)

 

Zbigniew Rutkowski

aktualizacja: 20 stycznia, 2008

1