Page archived courtesy of the Geocities Archive Project


aflower.gif (92 bytes)
aflower.gif (92 bytes)
aflower.gif (92 bytes)
aflower.gif (92 bytes)
aflower.gif (92 bytes)
aflower.gif (92 bytes)

การสร้างเสริมบรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กร

                                                                                                                                                                                    รศ.สิวลี   ศิริไล

โดยทั่วไป  เมื่อได้ยินคำว่า จริยธรรม คนส่วนหนึ่งมักเข้าใจว่าเป็นเรื่องของศีลธรรมในศาสนา หรือเป็นหลักความประพฤติที่ดีงานที่มนุษย์เราพึงประพฤติปฏิบัติที่ดีงาม   ภาษาอังกฤษใช้คำว่า moral   ซึ่งมาจากภาษาละติน และคำว่า ethics  ซึ่งมาจากภาษากรีก (คำว่า ethics นอกจากจะหมายถึง จริยธรรมแล้ว ยังเป็นเชื่อวิชาที่เป็นสาขาของปรัชญาด้วย) ทั้งสองคำนี้หมายถึง   หลักความประพฤติที่ดีงานที่มนุษย์พึงปฏิบัติต่อกันดังได้อธิบายไว้แล้ว   ถ้าจะถามต่อไปว่าจริยธรรมมาจากไหน นักปราชญ์ทั้งตะวันตกและตะวันออกเชื่อว่า จริยธรรมเป็นธรรมชาติของมนุษย์   อริสโตเติ้ล นักปรัชญากรีกคนสำคัญอธิบายว่า มนุษย์เป็นสัตว์โลกที่มีจริยธรรม (ethical animal)   และด้วยคุณลักษณะดังกล่าวนี้มนุษย์จึงมีสำนึกผิดชอบ ชั่ว ดี รู้ว่าอะไรควรทำอะไรเป็นสิ่งที่ไม่ควรทำ    ความเป็นผู้มีจริยธรรมแสดงออกถึงความเป็นสัตว์ประเสริฐของมนุษย์   ความคิดของอริสโตเติ้ล สอดคล้องกับทรรศนะทางพระพุทธศาสนา   ซึ่งมองธรรมชาติของมนุษย์ว่าเป็นเวไนยสัตว์ หมายถึง สัตว์ที่อบรมสั่งสอนได้พัฒนาตนได้ และสิ่งที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการทำให้มนุษย์แสดงออกถึงความเป็นผู้มีจิยธรรมก็คือ การศึกษา คนมีการศึกษาจึงมิได้หมายความแต่เพียงการเป็นผู้สำเร็จการศึกษา   มีวุฒิทางการศึกษาตามระบบของการศึกษาเท่านั้น แต่ยังหมายถึง การพัฒนาตนเอง ให้เป็นผู้ที่คิดเป็น   มีเหตุผลและแสดงออกด้วยพฤติกรรมที่เหมาะสม    รู้จักควบคุมตนเองได้ อยู่ร่วมกับผู้อื่นได้

ด้วยเหตุนี้สังคมมนุษย์จึงเป็นสถาบันที่มนุษย์อยู่ร่วมกันด้วยพื้นฐานของจริยธรรม คือการรู้ว่าตนควรประพฤติปฏิบัติตนอย่างไรต่อกันประกอบกับหลักคำสอนทางศาสนา วัฒนธรรม ประเพณี รวมทั้งกฎหมาย ช่วยทำให้สังคมของมนุษย์มีระบบกติกา องค์กรหรือหน่วยงานเป็นหลัก การดำเนินงานของหน่วยงานจะบรรลุวัตถุประสงค์ก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งแก่สังคมหน่วยงานห และตัวบุคคลได้จะต้องอาศัยองค์ประกอบหลายประการคือ ตัวบุคลากรผู้มีความรู้ ความสามารถ นโยบายของหน่วยงาน ระบบบริหาร วัสดุ อุปกรณ์ งบประมาณ ฯลฯ ประเด็นต่างๆเหล่านี้เป็นที่รู้จักกันดีในเชิงวิชาการ และเป็นวิชาที่สอนกันอย่างจริงจังเป็นระบบต่อเนื่องมาตลอด

อย่างไรก็ตามปัจจุบันนักวิชาการด้านบริการได้ให้ความสำคัญกับบรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กร (ethical climate in organization) ว่าเป็นสิ่งสำคัญอีกประการหนึ่งที่จะทำให้การดำเนินงานขององค์กร เจริญก้าวหน้าบรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กร และทำให้บุคลากรทำงานร่วมกันด้วยความสุข ความสบายใจ ร่วมมือร่วมใจกันทำงาน แก้ปัญหา   และฝ่าฟันอุปสรรคไปด้วยกัน บรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กรเป็นเสมือน "จิตวิญญาณ" ขององค์กรที่จะขาดมิได้ ถ้าองค์กรขาดจิตวิญญาณเสียแล้ว บรรยากาศก็จะเป็นไปในลักษณะของการต่างคนต่างอยู่    ต่างคนต่างทำงานของตนเอง   ขาดความรู้สึกของการมีส่วนร่วม การเป็นเจ้าของหน่วยงาน รวมไปถึงขาดความรู้สึกเป็นมิตรไว้วางใจระหว่างบุคคลในหน่วยงาน ซึ่งถ้าองค์กรใดมีลักษณะมีลักษณะดังกล่าวนี้ก็ยากที่จะเจริญก้าวหน้าบรรลุวัตถุประสงค์ได้ รวมถึงขวัญกำลังใจของบุคลากรก็ย่อมไม่เกิด

บรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กรคืออะไรเกิดขึ้นได้อย่างไร บรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กรหมายถึง ลักษณะของการที่บุคคลในหน่วยงานอยู่ร่วมกันด้วยความรู้สึกที่เคารพในความเป็นบุคคลซึ่งกันและกัน ยอมรับในความรู้ความสามารถ ความแตกต่างระหว่างบุคคล ปฏิบัติต่อกัน ยอมรับในความรู้ความสามารถ ความแตกต่างระหว่างบุคคล ปฏิบัติต่อกันด้วยความเป็นมิตร ใช้คำพูดในทางสร้างสรรค์มุ่งวัตถุประสงค์ส่วนรวมของหน่วยงานเป็นหลัก มีจิตสำนึกของการอยู่ร่วมกัน และร่วมมือร่วมใจกันแก้ปัญหาของการทำงานที่เกิดขึ้น   ขณะเดียวกันสิ่งที่เป็นอุปสรรคต่อการสร้างเสริมบรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กรได้แก่ การยึดถือตนเองเป็นใหญ่ ถือตัวว่ามีความสำคัญเหมือนผู้อื่น   ผูกใจเจ็บ  แก้แค้น   หวาดระแวง   ใช้คำพูดในทางเสียดสี   ก้าวร้าว  ยุยง   ให้เกิดความเข้าใจผิด แบ่งพวก   สิ่งเหล่านี้ถ้าเกิดขึ้นในองค์กรหรือหน่วยงานใด   ก็ยากที่จะเกิดความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน ถึงแม้องค์กรจะคงอยู่ ได้แต่ก็อาจอยู่ในลักษณะของการ "ขาดจิตวิญญาณ" ไม่ตายแต่เลี้ยงไม่โต

ใครควรเป็นผู้ทำหน้าที่เสริมสร้างบรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กร ผู้รู้ทางการบริหารบางท่านให้ความเห็นว่าไม่ใช่หน้าที่บุคคลใดบุคคลหนึ่งโดยเฉพาะ แต่เป็นหน้าที่ของบุคลากรทุกคนทุกระดับเป็นผู้ประสานและส่งเสริม   ถ้าจะเปรียบองค์กรอื่นๆ ทางการบริหาร และตัวบุคลากรแต่ละคนในองค์กรเป็นดอกไม้หลากสีหลากพันธ์ บรรยากาศทางจริยธรรมในองค์กรจะเป็นเหมือนเชือกที่ถักทอทุกสิ่งเข้าไว้ด้วยกันเป็นมาลัยหรือองค์รวมที่งดงาม

คณะสังคมศาสตร์และมนุษย์ศาสตร์ เป็นองค์กรหนึ่งที่ประกอบตัวบุคลากรที่มีคุณภาพหลากหลายสาขา หลากหลายความคิดเห็น ตลอดเวลา ๓๑ ปีที่ผ่านมา บรรยากาศทางจริยธรรมมีส่วนทำให้คณะฯดำรงอยู่ได้   และความเจริญมั่นคงของคณะฯ ในอนาคตก็คงต้องอาศัยบรรยากาศทางจริยธรรมเป็นรากฐานที่สำคัญเช่นเดียวกัน

ที่มา : สังคมสาร คณะสังคมศาสตร์และมนุษย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ฉบับเดือนเมษายน๒๕๔๔

 

1